Ruysdael Kwartet

De Britse componist Peter Maxwell Davies (1934–2016) was niet bepaald iemand die zich aan conventies hield. Hij begon zijn loopbaan als enfant terrible van de Londense avant-garde, om zich later terug te trekken op de Orkney-eilanden, waar hij leefde als een soort muzikale kluizenaar – componist, dirigent, milieuactivist en ridder van de Britse kroon, allemaal in één persoon. Zijn muziek beweegt zich tussen strenge structuur en diepe spiritualiteit: middeleeuwse melodieën, modernistische klankvelden en een heel eigen gevoel voor drama lopen voortdurend in elkaar over.

In opdracht van het platenlabel Naxos schreef Davies in de vroege jaren 2000 een cyclus van tien strijkkwartetten voor het Maggini Quartet. Het zevende kwartet (2004) is daarvan misschien wel het meest contemplatieve: zeven langzame delen, samen goed voor ruim een uur muziek. Geen rustmomenten, geen bravoure, maar een soort klankarchitectuur waarin tijd oplost en ruimte hoorbaar wordt.

Davies vond zijn inspiratie bij de zeventiende-eeuwse architect Francesco Borromini, de tegendraadse barokkunstenaar die in Rome de wetten van symmetrie en proportie naar zijn hand zette. Waar Bernini pronkte met pracht en praal, bouwde Borromini aan innerlijke spanning: krommingen, nissen, licht dat door koepels breekt. Davies herkende in hem een geestverwant – iemand die de traditie door en door kende, maar haar vervolgens durfde te vervormen.

Elk deel van het kwartet is verbonden met een van Borromini’s gebouwen: van de intieme San Carlino tot de spiraaltoren van Sant’Ivo. Muzikaal vertaalt Davies die vormen in gelaagde texturen, gregoriaanse citaten en subtiele wiskundige patronen die als spiralen door de muziek lopen. Het resultaat is geen architectonische blauwdruk, maar een bezielde ruimte: een kathedraal van klank waarin het licht voortdurend van richting verandert.

Aan het einde keert de muziek terug naar San Carlino, het gebouw waarmee het begon – een ronde beweging die Borromini’s leven weerspiegelt, en dat van Davies zelf. Want ook hij wist wat het is om op gespannen voet te staan met de wereld, en toch schoonheid te vinden in precisie.

Het Ruysdael Kwartet, al vijfentwintig jaar een vaste waarde in het Nederlandse muziekleven, duikt met hoorbare toewijding in deze monumentale partituur. Hun liefde voor het moderne repertoire en hun fijnzinnige klankcultuur maken hen de ideale gidsen voor deze mystieke tocht door Daviesiaans Rome.